Ø    زنبور مغز خوار بادام

 

Ø    Eurytoma amygdalia

Hym.: Eurytomidae

چون سابقه بادام کاری در ایران طولانی است ،به نظر می رسدکه زنبور مغز خوار بادام نیزاز دیر زمان در کشور

وجود داشته است دواچی در سال 1328بدون ذکر گونه این زنبور شرحی درباره خسارت و نحوه زندگی ان در کتاب افات گیاهان زراعی داده است.به طوری که فرحبخش (1340)مینویسد این زنبور علاوه بر بادام به آلوو زرد آلو نیزمی تواند حمله نماید.طرز خسارت این حشره بدین ترتیب بوده که لارو آن طی مدت11ماه زندگی در داخل میوه از مغز بادام تغذیه میکند.میزان خسارت این افات در ایران شدید است.اکرمی وهمکارانشدر سال 1359 خسارت سالیانه آن را در  اذربایجان حدود 30درصد کل محصول ذکر مینمایدو با توجه باینکه محصول سالیانه بادام اذر بایجان شرقی 1384تن در سال است،ملاحضه می گردد که افت مزبور چه زیانی را وارد می رساند.کرم مغز خواربادام در ایران در تمام نواحی بادام کاری کشور انتشار دارد ولی با توجه باینکه در استانهای اذربایجان سطح کشت این محصول زیاد می باشد بذین جهت انتشار آفت نیز در انجا  بیشتر از سایر نقاط است.

حشره کامل :

حشره کامل این آفت زنبوری است که ماده آن6تا 8میلیمتر طول داردو حشره نر کمی کوچکترو اندازه ان بین 4تا6میلیمتر میباشد .سروسینه و شکم حشره کامل سیاه براق بوده و بند آخر شکم حلقه ای به رنگ قهوه ای روشن دارد. شکم این حشره دوکی شکل بوده ودر ماده ها اندازه آن بزرگتر و متورم است.پنجه وساق پا به رنگ قهوه ای روشن و بقیه قسمتهای پا پوشیده از موهائی به رنگ قهوه ای روشن می باشد،ساق پا در محل اتصال خود به پنجه حامل دو خار به رنگ حنائی است. پنجه 5مفصلی بوده وبه علاوه در انتهای آن دو عدد ناخن است که در وسط آنها یک عدد بالشتک وجود دارد.

لارو :

لارو این زنبور که تمام عمر خود را در داخل  مغز بادام  می گذراند، بدون پا وکوتاه بوده و شکل عمومی ،ن قوسی

شکل ودر وسط بر آمده است. تعداد حلقه های بدن لارو روی هم  با احتساب  حلقه های سروسینه 13عدد می باشد. قطعات دهانی لارو ساینده وبه رنگ حنائی می باشد. بعضی از قسمتهای بدن لارو پوشیده از پرزهای ریز وکم رنگی است، طول بدن لارو حداکثر تا 9 میلیمتر می رسد

شفیره :

شفیره که ابتدا به رنگ سفید و براق ونرم میباشد، بتدریج رنگش تیره شده ودر مراحل آخر شفیره کاملآ به رنگ سیاه در می اید. طول بدن شفیره بین 6تا 9 میلیمتر است

زیست شناسی ورفتارحشره :

زنبور مغز خوار بادام تمام تابستان، پاییز، زمستان و قسمتی از بهار را به صورت لارو در داخل میوه های بارام روی درخت می گذراند و کمی قبل از شکوفه درختان بادام که معمولآ مصادف با فروردین ماه میباشد،لاروها بتدریج تبدیل به شفیره می شوند. حشرات کامل ار اواسط اردیبهشت ماه میوه های آلوده سال قبل را ترک می کنند. در این موقع میوه بادام به حالت چغاله بوده وپوست آن سبزونرم است. زنبورهای نرو ماده مغزخوار بادام که بیشتر در ساعات گرم وآفتابی روز فعال هستند، روی شاخه های درخت بادام جفتگیری کرده وحشره ماده با تخم ریز باریک و بلند خود تخمهای خود را در داخل میوه بادام می گذارد. هر زنبور ماده مجموعا"تا 150عدد تخم می گذارد.

خسارت :

زنبور مغز خوار بادام در دوره لاروی خود از مغز بادام(لپه ها ) می خورد و طبق مشاهدات،در داخل هر مغز بادام فقط یک عدد لارو تغذیه میکند. بادامهئی که صاحب دو مغز بادام باشند دیده شده است که توی هر کدام از مغزها یک عدد لارو به طور مستقل زندگی می نماید. لارو زنبور مغزخوار بادام از نیمه دوم فروردین ماه به بعد تبدیل به شفیره می شود. دوره ی شفیرگی طبق بررسی های انجام گرفته در شرایط آزمیشگاهی (24درجه سانتی گرادحرارتو60 درصد رطوبت نسبی ) 20 روز طول می کشد .خروج حشره کامل در ساعات گرم روز، قبل از ظهر ها بین ساعات 9تا12 صورت می گیرد اولین خروج حشره کامل زنبور مغزخوار بادام در استان آذرباجان شرقی در اواسط اردیبهشت ماه  بوده وحداکثرخروج زنبورها در دهه سوم اردیبهشت ماه صورت گرفته است.در ضمن خروج آنها تا اواسط خردادماه ادامه داشته است. حشره کامل مغزخوار بادام دارای قدرت پرواز خوبی نیست و اگر بادامستان سالی با فاصله نسبتا" زیادی از بادامستانهای آلوده قرار گرفته ودر مسیر جریان  بادهای محلی واقع نشده باشد، احتمال اینکه این بادامستان در اثر پرواز زنبورز مغزخوار بادام از باغهای مورد حمله واقع بشود خیلی ضعیف می باشد (اکرمی و همکاران ،1359) در شرایط آزمایشگاهی طول عمر حشره نر بین 7تا10 روز وحشره ماده را12 تا 15 روز تعیین نمودند .

روش مقابله شیمیایی و مکانیکی :

جمع آری و سوزاندن  بادام های آلوده تاذ اوایل اردیبهشت ماه هر سال تا آن موقع که هنوز زنبور مغزخوار بادام در داخل بادام های آلوده بسر میبرد،یکی از راههای موثر مبارزه با این آفت بحساب می آید. این روش در صورتیکه همگانی و از طرف کلیه باغداران منطقه رعایت و اجرا شود در تقلیل انبوهی آفت مغز خوار بادام موثر خواهد بود. روش مزبور از قدیم به باغداران توصیه می شده است ولی به علت عدم همکاری باغداران،توام با دموفقیت نبوده است ومغزخوار بادام همه ساله خسارت خود را در بادامستانهای آذربایجان خاوری نشان داده است .

اما به نظر می رسددر بادامستانهای ایزوله که با فاصله بیشتری از سایر باغها واقع شده است روش جمع آوری و سوزاندن بادامهای آلوده مناسب ترین روش مبارزه می باشد. چون جمع آوری وانهدام میوه های آلوده معمولا" بطور همگانی انجام نمی شد و گاهی نیز به علت گرانی دست مزد کارگر، باغداران تن به مبارزه مکانیکی نمی دهند ، بدین جهت اکرمی وهمکارانش (1359) ازمایشاتی با مصرف چهار نوع حشره کش علیه این آفت در انجام داده اند:

باز دودین پودر وتابل 40 درصد به میزان 5/1 در هزار

امولسیون رکسیون 40درصد به میزان 5/1درهزار       

امولسیون سوپر اسید 40درصد 5/1 در هزار

امولسیون گوزا تیون 20درصد به میزان 5/1 در هزار

با توجه به نتایج حاصله ،این سمپاشی موثر وبازودین در درجه اول ، رکسیون و سوپر اسید در درجه دوم و بالاخره گوزاتیون در درجه سوم قرار داده شد.سمپاشی در دو نوبت اولی در اوسط اردیبهشت ماه که فقط 10 درصد زنبورها خارج شده ودومی 20 روز بعد از سمپاشی اول که در این موقع 65 درصد زنبورها بیرون امده اند

در مبارزه ی شیمیایی از سموم فسفره مانند گامگسان ،دی کلروفون ،فسفامیدون (برای حشره ی کامل )ویا نواکرون

فسفامیدون(برعلیه تخم لارو )استفاده می شود نظر به اینکه چا غاله بادام در ایران به صورت سبز مصرف می شودلذا سم پاشی توصیه نمی شود