مهندسی تکنولوژی تولیدات گیاهی (مراغه)

مگس گیلاس :  Rhagoletis   cerasi  L .                                                             

( Dip.Trypetidae:Tephritidae )           

مگس گیلاس که در ایران فراوان است. در نشریات آمریکایی از مگس گیلاس بنام های R,cingulata   و R.fausta  نام برده شده است . خسارت این آفت مربوط به لاروهای آنست که از گوشت pericarp   تغذیه می کنند .لاروها با ترشحات مخصوص خود باعث تخریب بافت ها می شوند و یک نوع رسیدن بی موقع و حتی لهیدگی ایجاد می کنند.بعلاوه وجود بقایا وفضولات آنها همراه با خود کرمها میوه ها را عملا" غیر قابل استفاده میکنند .بطور کلی خسارت این آفت روی میوه های دیر رس و آلبالو بیشتر است.بعلاوه درمورد  واریته های مختلف گیلاس از نظر میزان آلودگی اختلاف فاحش مشاهده می شود.اصولا" واریته های با پوست نازک ولطیف  نسبت به واریته هایی که میوه دارای پوست ضخیم است مقاومت کمتری دارند . خسارت این آفت در اکثر نقاط میوه خیز ایران مشاهده میشود ودر بعضی از مواقع خیلی شدید است.در پارهای از نشریات خارجی این آفت روی گوجه و آلو وحتی گلابی نیز ذکر شده است. که این مورد باید دقیقا" بررسی شود تا خسارت این آفات با خسارت مگس مدیترانه اشتباه نشود  میوه های آلوده از روی رنگ مات میوه در محل آلودگی و فشردگی مختصر آن مشخص می شوند .

Ø      بیولوژی و مشخصات  :

مگس گیلاس زمستان را بصورت (پویاریم) وبشکل کپسول های قهوه ای رنگ وبیضی شکل بطول 4 تا 6 میلیمتر در زیر خاک می گذرانند. حشرات کامل که کمی کوچکتر از مگس خانگی هستند در اواسط بهار تا اواخر بهار مصادف با آبدار شدن  میوه گیلاس ظاهر میشوند این حشرات به رنگ قهوه ای تیره یا سیاه مات هستند. پشت سینه در عقب زرد رنگ است و روی شکم در بعضی گونه ها تعدادی خطوط سفید رنگ عرضی مشاهده میشود که وسیله تشخیص است.درگونه (R.cingulata) این نوارها به تعداد چهار عدد می باشد.ولی در R.cerasi) ) این خطوط دیده نمی شود. بر عکس در این گونه روی صفحه پشت سینه چهار نوار طولی روشن دیده می شود. بالها شفاف است ولی در روی آن تعدادی نوارهای دودی رنگ وجود دارد که مجموعا" عدد 118 را روی بال مجسم میکند.پاها وشاخک ها در این گونه نارنجی رنگ می باشد.حشره ماده در انتهای شکم مجهز به تخم ریز کشیده و نوک تیز می باشد بدان وسیله تخم های خود را در نسج نبات قرار می دهد . حشرات کامل پس از ظاهر شدن مقداری  از مایعات روی برگها و گیاهان دیگر تغذیه می کنند و پس از جفت گیری  تخمهای خود را داخل نسج میوه قرار می دهند بر خلاف مگس مدیترانه در این آفت معمولا" در داخل هر میوه یک لارو دیده می شود ولی گاهی چندین کرم هم دیده شده که شاید نتیجه تخمریزی چند حشره ماده در یک میوه باشد.هر حشره ماده حدود 70 تا100 تخم می گذارد دوره تغذیه لاروها معمولا" کوتاه است و از 20 روز هم تجاوز نمی کند  لاروها سفید رنگ با قسمت قدامی باریک و قطعات دهانی سیاه رنگ می باشد میوه های آلوده به ساده گی از روی رنگ مات میوه در آلوده و فشرده مختصر آن مشاهده می شود لاروها پس از تکمیل دوران تغذیه میوه را ترک کرده و داخل خاک می شوند وبمدت کوتاهی بحالت پویاریم در می آیند این حشره هم در سال فقط یک نسل دارد.

Ø     مبارزه :

شخم زدن و بیل زدن خاک اطراف درختان باعث تلفات تعداد قابل توجهی از پویاریم های این آفت می گردد گیلاس های زود رس و آنها که دارای پوست نسبتا"ضخیم  هستند از خسارت این آفت در امان می باشند د رصورتیکه مبارزه شیمیایی علیه این آفت قابل توجیه باشد لازم است این سمپاشی بمحض مشاهده اولین حشرات کامل با دیازینون 60 درصد یا دیپترکس به نسبت یک تا دو در هزار استفاده شود مخلوط کردن یک کیلو شکر یا ملاس چغندر قند در 100 لیتر آب باعث جلب حشرات کامل می شود در کشورهای اروپایی بموجب برنامه هایی که چندین کشور مجاور دریای مدیترانه و آلمان اجرا می کنند حشرات نر را به تعداد زیاد پرورش داده و پس از عقیم کردن با اشعه گاما در نواحی میوه خیز رها می کنند تخم هایی که حشرات ماده جفتگیری کرده با نر های عقیم شده در میوه میگذارند هرگز باز نمی شوند وبدین ترتیب نتایج بسیار خوبی در مبارزه با این حشرات بدست آوردند. یک راه برای کنترل آفت مگس گیلاس شخم زدن و دادن یخ آب زمستانه است که باید قبل از فرا رسیدن بهار این کار انجام شود تا میزان آفت مگس گیلاس کاسته شود عدم اجرای این طرح موجب کاهش 80 درصدی محصول خواهد شد آفت مگس گيلاس در زمستان به صورت شفيره در عمق يك تا هفت سانتيمتري خاك به سر مي‌برد و شخم و يخاب زمستانه منجر به نابودي اين آفت با كمترين هزينه مي‌شود .